universiteit

Dit zijn alle mensen en studenten die op de universiteit samenwerkte voor de workshop. Veel Braziliaanse studenten zijn hier wel al naar huis. De duitser uit mijn groep is de lange jongen helemaal rechts.

Ipanema strand-strip

Zaterdag hebben we voor het laatst met een grote groep op het strand gelegen. De golven waren enorm en zon stond hoog aan de hemel.
Dit plezier duurde echter niet lang, gezien de golven hoger werden. Al snel spoelde ze ook onze kant op.
Kevin waterbouwer, zoals we onze waterbouwkundige ook wel noemen, heeft nog erg zijn best gedaan een dijk te bouwen tegen het water, maar deze werkte ons uiteindelijk tegen.
De golven die over het strand jaagde namen strandstoelen en mensen mee.Ik heb ook nog een stoel tegen mijn been gekregen.
De golven sloegen steeds meer strand weg en uiteindelijk was er nog slechts enkele meters zand over.
We zijn dus maar snel weer naar huis gegaan en hebben daar bij het zwembad gelegen. Wel zo veilig.

De laatste dagen

Donderdag ben ik na een dag gemist te hebben weer mee geweest naar de projecten die we gingen bezoeken. 'S ochtends naar Cafundá, een groep flats die gebouwd zijn voor sociale woningbouw en de groenvoorziening zijn van de hele buurt. Later is er echter een hek omheen gebouwd, waardoor de openbare ruimte in het complex nu veel te groot is, en dus hier en daar verwaarloosd. Het was vooral heel interessant om de constructie te zien. Deze bestond uit staal een beton, en op sommige plaatsen was het plaatmateriaal dat het staal afdekte weg, dus was deze goed te zien.

Daarna zijn we die middag weer naar het plangebied geweest in Mangueira. We wilden eigenlijk direct daarheen, maar moesten van onze gids de originele tocht maken, oftewel een lange omweg. Dit omdat deze route nou eenmaal de enige ingang in de favela is en ons plangebied de uitgang. We hebben flink doorgelopen, wat berg opwaarts nog best wat van me vroeg. Gezien we pas om half vier bij het project gebied waren, waren we nog even bang dat het al donker zou zijn als we op ons plangebied aan zouden komen, maar de tocht was deze keer een stuk korter dan de vorige keer. Dit ook omdat het de vorige keer erg hard regende en we regelmatig gingen schuilen. We hebben het plangebied nog met licht gezien en hebben foto's gemaakt en gepraat met de bewoners.

Op het plangebied staan nu al twee huizen waarvan het de bedoeling is dat we deze laten staan. Dit geeft wel weer een nieuwe uitdaging, om iets ouds te verwerken in iets nieuws.

Vrijdag zijn we naar

Pedregulho geweest. Dat wil zeggen, ik, samen met de docenten, en later heeft ook de duitser zich bij de groep gevoegd. Je weet wel, die jongen die me eerder in de steek heeft gelaten met het project. Het was uiteindelijk nog best interessant. Een van de bewoonsters heeft ons ronddgeleid en we hebben meerdere woningen van binnen gezien.
Daarna zijn we ook bij deze vrouw thuis geweest waar ze nog enige foto's en presentaties over het gebouw heeft laten zien. Ze had van dit gebouw haar afstudeerproject gemaakt, waarna ze er kon gaan wonen omdat iets vrij kwam.
Na dit project waren we dan officieel vrij om nog even te doen en laten wat we willen. Zondag vliegen we weer terug. Ik ben die vrijdag middag naar de dierentuin geweest. Ik wilde al heel lang en het is dan toch gelukt. We waren alleen wel een beetje laat en dus hebben we de groten apen en de leeuwen en tijgers niet echt meegekregen omdat we verkeerd om de dierentuin zijn doorgelopen. We hebben wel heel veel verschillende soorten apen gezien en heel veel gekleurde vogels.
Ook heb ik nog de giraf gevoerd.

Afsluitende week

De laatste week werd begonnen met een evaluatie. Wat hebben we allemaal nog aan informatie nodig voor we kunnen beginnen met afstuderen. Er kwamen een heleboel interessante vragen uit naar voren, zoals: wat verwachten mensen van hun huis, qua grootte, kamers, indeling, extra werk ruimtes; maar ook vragen zoals: wat is de hellingshoek van het gebied en wat is de grondsoort (voor de fundering erg belangrijk om te weten).
Na deze vragen op een rijtje gezet te hebben hebben we twee lezingen gehad over milieu vriendelijk werken, duurzaam bouwen en goede materialen om te gebruiken voor duurzaam bouwen. Er werden eindeloos veel voorbeelden van projecten genoemd en de materialen gingen de groep rond. Er waren onder anderen dakpannen van petflessen, plafond platen van tandpasta tubes en plastic-hout van papier afval met een plastic laagje.
Een lastig iets van deze dag is dat de helft van de groep de zondag en maandag naar een project waren net buiten Rio en dat deze mensen dus de evaluatie en deze lezingen misten.
Dinsdag hadden we een aantal lezingen over verschillende materialen. Ferro-cement, aarde-cement stenen en bamboe in de de vorm van platen of constructie. Enkele van de lezingen waren erg interessant, zoals bamboe constructies en ferro-cement. Het verhaal van de aarde-cement stenen hadden we echter ook al op maandag gehoord, en de meneer van deze lezing leek af en toe net te weten als of hij niet wist waar hij het over had. Hij vertelde helemaal niet over de stenen zelf, maar eerder over allerlei projecten die er mee gedaan waren. Hierbij liet hij echter niet zien hoe de steen er uit zag, hoe deze gemaakt werd, hoe deze gebruikt kon worden, hoe deze gebruikt was tot nu toe. Hij liet alleen plaatjes zien van huizen die er van gemaakt waren.
Dit was met name lastig voor alle studenten die er maandag niet waren.
'S middags hebben we dinsdag met Bamboe gebouwd. Het was de bedoeling dat er meerdere workshops zouden zijn waarbij verschillende dingen gebouwd en gemaakt zouden worden. Ferro-cement had echter voor de lezingen al al het werk gedaan, en de andere sprekers hadden het principe van een workshop niet begrepen en hadden dus enkel hun lezingen. Dus ging iedereen met bamboe bouwen. Het was eigenlijk net zoiets al het bouwen van een boomhut en het werd nog een gezellige boel.
Woensdag voelde ik me absoluut niet lekker. Ik had heel slecht geslapen, was ergens midden in de nacht nog wakker gebelt door een of andere idioot uit Nederland die het verkeerde nummer had en had daarnaast last van mij keel, buik en hoofd. Ik heb dus de halve dag geslapen. Daarna ook nog wat films gekeken en weer vroeg gaan slapen. Maar wel een erg saaie dag. Ik was heel blij toen ik Mark 's avonds aan de lijn kreeg. Hij is toch altijd het beste medicijn.

Weekend

Het op een na laatste weekend werd goed begonnen. Vrijdag avond gingen we met veel mensen van de workshop naar een bar in een favela vlak bij ons hostel. Het mooie was dat dit enorme gebouw, met 4,5 verdieping, midden in de favela staat, boven op een berg, met eindeloos uitzicht. Het gebouw is gemaakt door een Engelsman die geen bouwtechnische achtergrond heeft, maar wel het advies van enkele architecten. Hij bouwt alles zelf. Het ziet er uit alsof het geen constructie heeft, met hoeken en door-kijk-gaten en ronde vormen die in elkaar over gaan. Maar na het gebouw bestudeerd te hebben had ik wel door hoe de draagwanden liepen.

Er was een band die bestond uit mensen die muziek kunnen maken, die van alles speelde. Samba, maar ook andere bekende muziek. In het begin heb ik op het boven terras gezeten met enkele mede studenten en enkele docenten en hebben we gezellig gepraat. Daarna heb ik rondgelopen, met andere studenten en docenten gepraat en uiteindelijk heb ik nog met verschillende mensen op de dansvloer gestaan. Ik ging pas weg toen de club dicht ging, samen met Bert, een van de begeleiders. We waren thuis om en uur of 6, wat een mooie gelegenheid bleek om naar huis te bellen. (6+5 = 11 uur).
Zaterdag heb ik bijna niks gedaan. Ik heb de hele ochtend in mijn bed gelegen en heb bijna mijn boek uit gelezen. De jongens gingen die dag naar het strand, en enkele zijn nog langs geweest om te vragen of ik mee ging, maar hier ben ik dwars doorheen geslapen. Daarna ben ik gaan zwemmen in het zwembad van het hostel, wat nog wat moeite bleek te kosten omdat mijn bikini en handdoek niet meer hingen waar ik ze had achter gelaten. Het is geloof ik mijn lot om mensen achter me aan te hebben lopen die mijn spullen zo opruimen dat ik het niet meer kan vinden. Maar geef toe, beide in een tasje, onder in een kast in de wasruimte is toch een zeer logische plaats om droge spullen van een gast op te bergen?!
zaterdag avond ben ik met de beide begeleiders, Bert en Elsbeth, mee geweest naar Meindert. Een Nederlander die nu al een paar jaar in Rio de Janeiro woont met zijn Braziliaanse vriendin. Samen met hem zijn we naar een Turks restaurant geweest vlak bij de Copacabana. We hebben brood met sla, schapenvlees en humus gegeten. Daarna hebben we ook nog bij nacht langs het strand gelopen en ben ik voor het eerst met mijn voeten in zee geweest.
Zondag gingen de meeste jongens weer naar het strand. Deze keer ben ik wel mee geweest. We hadden meteen ieder een stoel en meerdere parasollen om onder te zitten. voortdurend kwamen er mensen langs die dingen verkochten. Zo interessant dat ik met gewoon niet op mijn boek kon concentreren. We hebben gegrilde kaas met oregano gegeten en ik heb nog een paar dingen gekocht. Verder de hele dag in mijn stoel liggen, even zwemmen, weer liggen en uiteindelijk heb ik om 4 uur ook nog even liggen zonnen. Nog steeds lekker warm, maar niet meer zo fel.
Daarna hebben de jongens weer een barbeque georganiseerd, maar ik vond de vorrige beter, gezien er deze keer enkel vlees en tomaat was en de vorige keer ook broodjes, pizza en bananen.

Afsluiting workshop

Na woensdag bij Mangeira te hebben rondgelopen ben ik nog naar de universiteit geweest om verder te werken aan mijn schetsen. Ik had gehoopt een paar groepsgenoten daar te vinden, maar er bleek niemand te zijn. Uiteindelijk gingen we pas om 5 uur naar huis (we waren pas om 3 uur daar) en hebben we nog twee uur in de file gestaan (wat nou eenmaal gebeurt als je pas om 5 uur weggaat).

Donderdag was Silvia er. Ik begon meteen weer aan mijn schetsen en heb met hulp van Silvia enkele schetsen gefotografeerd. Ook enkele van haar. Na het fotograferen, toen ik aan de presentatie ging werken die we vrijdag moesten gaan geven, vertelde Silvia dat ze niet meer wist waar wij nou aan werkten omdat ze ziek geweest was. Ze was van plan om de workshop te eindigen. Ik heb haar gezegd dat ze dat moet doen als ze dat zo voelt.
Ik was nu dus alleen. Een groep van één. Thomas was sinds dinsdag niet meer op school geweest en is de hele dag ook niet meer komen opdagen en Hugo had ik al niet meer gezien sinds de week ervoor. Ik heb maar aangekondigd dat ik nu een groep was in m'n eentje en heb een mooie presentatie gemaakt met mijn eigen schetsen en ontwerpen. Eigenlijk blij om van al het gezeur af te zijn. De rest van de dag heb ik nog genoten van enkele presentaties van mijn collega's, over het zelfde plangebied. Enkele waren zeer interessant.
Donderdag middag ben ik na de presentaties samen met Koen en Peter naar Sugar Mountain geweest. Dit is een uitzicht punt op een berg die tussen de copacabana en de baai ligt. Het was al 5 uur toen we daar aankwamen, maar het was nog ligt en helder.
We hebben rond gelopen en genoten van het uitzicht toen er een wolk de berg op dreef. We waren even helemaal in een grijze mist en tijdens deze mist werd het plotseling donker. Dit natuurlijk vanwege de evenaar waar de zon snel onder gaat, maar toch is het telkens weer bijzonder. Toen we weer uit de mist/wolk kwamen was het inmiddels helemaal donker en we heben nog een paar mooie nacht foto's van Rio en de zee gemaakt.
Vrijdag was de grote dag. De eind presentatie. Ik had een presentatie in elkaar gedraaid met voornamelijk tekeningen zoals hierboven te zien is. Maar naast het stedenbouwkundig plan van een brug over de spoorweg, wat oorspronkelijk de bedoeling was, heb ik ook een paar ideeën over constructie van deze brug gegeven, wat veel mensen erg bijzonder vonden.
Ik heb natuurlijk voor het geven van deze presentatie ong even aangekondigd dat ik noch architect, noch stedenbouwkundige ben, en bovendien in m'n eentje, maar dat ik er het beste van gemaakt had. Ik heb achteraf van bijna iedereen complimenten gekregen over het werk en de presentatie. Volgens mij vonden de meeste mensen het vooral bewonderswaardig dat ik de presentatie alleen dufde te geven.
Verder is de vrijdagmiddag redelijk rustig verlopen, met meer presentaties van mijn collega's. Na afloop zal er een diner party zijn, maar niemand weet er nog het fijne van. Dus ik wacht het af.

Opnieuw universiteit en plangebied

Maandag zijn we weer begonnen met de projectgroep. Silvia, het Italiaanse meisje, voelde zich gelukkig weer een beetje beter en was op school. We hebben deze dag een groot gedeelte van de dag aan de maquette gewerkt. Het enige dat nog moet worden ingevoegd is onze eigen inbreng in het plangebied. Verder hebben we ook nog wat tekeningen gemaakt om te kijken hoe het plateau dat we ontwerpen kan worden gezien door de buurt. Alleen was Silvia natuurlijk vorige week ziek geweest en had ze de discussie niet meegemaakt, waardoor deze bijna weer overnieuw begon. Hugo, de Braziliaanse jongen, was er niet en Thomas, de Duitse jongen was al deze discussie even zat als ik. Uit eindelijk heeft Silvia een soort van analyse gemaakt en ging ze daarna weer naar huis om daar verder te werken aan de bergen van de maquette.

We hebben deze dag trouwens ook nog twee presentatie gehad, onderanderen over het oostelijk haven gebied en over vastgoedkunde in Rio de Janeiro. Het eerste erg interesant, het twee te moeilijk om te volgen in Portugees met slechte vertalingen. Java eiland lijkt me na deze presentatie trouwens best wel leuk om te wonen.
Dinsdag hebben Thomas en ik hard ons best gedaan om iets uit de vingers te krijgen. Silvia was weer ziek en Hugo was er nog steeds niet. Ik ben verder gegaan met de schetsen die ik aan het maken was en Thomas heeft iets anders gedaan. Wat weet ik niet precies. We kwamen af en toe weer terug op de vorm, het is namelijk heel moeilijk om een ontwerp te maken als je niet weet wat de vorm is van het voorwerp dat je aan het ontwerpen bent. De discussie hierover is steeds: Thomas wil rechte lijnen, Hugo wil mooie lange gekromde lijnen, Silvia vind kronkels ook wel mooi maar op een andere manier en mij maakt het echt niks uit. De argumenten hierbij: het moet als een dier op zich een identiteit hebben. (WTF?) Ik ben af en toe verbaasd over wat die stedenbouwkundige kunnen bedenken.
Een punt van de discussie is ook dat Thomas blijft zeggen dat de vorm niet belangrijk is. Ik blijf zeggen dat we wel degelijk een vorm moeten hebben voor we verder kunnen met ontwerpen. En hoewel de vorm volgens Thomas onbelangrijk is vind hij elke vorm die ik bedenk niet goed om meerdere redenen. Maar als ik hem vraag zelf een vorm te bedenken komt er niets anders uit dan "I don't know". Ik heb hem nu gezegd dat hij voor morgen een vorm bedacht heeft en dat ik hem anders teken en zo presenteer.
Woensdag ben ik opniew naar het plangebied geweest. We gingen deze keer echt de favela in. De foto's hiervan heb ik nog niet, maar ik kan je al wel vertellen dat het uitzicht geweldig was. We zijn eerst in de regen omhoog gelopen en hebben daar in een soort overdekte doorgang geschuild toen het al te erg werd. we zijn daarna nog verder omhoog gelopen en hebben zeer mooi uitzicht gezien over de halve stad. We zijn daarna nog door de nieuwe wijk gelopen. Een klein onderdeel van de favela waar de regering huizen heeft neergezet om mensen te kunnen verwijderen van gevaarlijke plaatsen elders in de favela. Deze huizen zijn alleen aan de kleine kant en niet goed doordacht, waardoor mensen nu al (na 2 jaar ofzo) aanpassingen aan het maken zijn. Een extra kamer hier, een verdieping erop daar, en ga zo maar door. Er was zelfs op plaatsen al weer grond weggegraven om een nieuw huisje te buiwen tussen de anderen in. Dit wordt ook wel woekerbouw genoemd volgens mij.
De foto's volgen dus nog. De andere foto's zijn van het universiteits terrein en laten het pleintje naast het lokaal zien en een binnentuin met een open dak voor regenwater.

Jungle tocht

Na een rustige zaterdag in het hostel hebben we zondag met de hele groep een toch gemaakt door de jungle. We hebben 14 kilometer gelopen door het centrum van Rio de Janeiro. Een erg groen centrum. We zijn langs een waterval gelopen en hebben een prachtig uitzicht over de stad beleefd.

De jungle was heel mooi. Wild en puur. Ik zet hieronder meer foto's. Dan kan iedereen het voor zichzelf bekijken.

Ideeën en presenteren

Vrijdag hebben we onze presentatie gehad. De ideeën die we hadden zijn hierin helaas niet goed tot uiting gekomen. Hier hadden we echter wel enkele redenen voor.

Woensdag hebben we dus met z'n allen nagedacht en ideeën verzamelt, de groep bleek echter opeens uitgebreid te zijn met twee niet-engels-sprekende Braziliaanse meisjes. Dat had ik geloof ik nog niet verteld. Dit compliceerde de dag enigszins, maar dit was verder niet erg. We hebben veel gediscussieerd en enkele dingen op papier gezet.

Donderdag was er niemand. Ik heb erg mijn best gedaan om iets van de dag te maken, ik heb een stedenbouwkundig ontwerp gemaakt (als constructeur zijnde) maar toch is er deze dag niet erg veel terecht gekomen van maquette bouwen of een ander echt productief iets. Om een uur of 3 kwamen enkele groepsgenoten binnen, iets over een verkeerde bus genomen. Ze wilden toen nog heel hard aan de slag gaan, maar ik had er geen zin meer in en ben naar huis gegaan onder de indruk dat ze verder zouden gaan bouwen aan de maquette.

Vrijdag bleek dit niet het geval. Ze hadden mijn ontwerp verandert, nieuwe tekeningen er overheen gemaakt en waren nog meer in discussie gegaan. we hadden dus geen maquette en konden het de hele ochtend nog steeds niet eens worden over een ontwerp. De twee jongens gingen maar door over gekromde lijnen of rechte lijnen voor het ontwerp. Uiteindelijk hebben we snel even wat uitgesneden en drie tekeningen gemaakt die we gepresenteerd hebben. De docenten waren niet echt enthousiast, maar ach. Volgende keer beter.

De universiteit en het plan gebied

De universiteit is een verhaal apart. De workshop is bedoelt als een verbreding in het onderzoek van het project gebied. Een klein probleem is dat de studenten in Rio op het niveau zijn waar wij 5 weken geleden waren. Ze lopen dus op ons achter. We hebben meteen maandag avond overlegd hoe we hiermee omgaan. We hebben besloten hen te laten zien wat wij allemaal al onderzocht hebben en hebben afgesproken om een stapje terug te nemen in het ontwerp project, maar wel de groep waar we in zitten een beetje te pushen in de voor ons juiste richting.

Ik ben dus ingedeeld met een Duitse jongen, een Italiaans meisje en een Portugese jongen. Eerst was het team van plan om gewoon aan de maquette te beginnen en verder niks nieuws te bedenken. Ik heb ze woensdag echter als eerste na onze presentatie overladen met mijn ideeën voor het gebied en meteen kwam er een stroom van plannen op gang.

Eerst nog even terug naar dinsdag. Dinsdag hebben we het plan gebied bezocht. De Braziliaanse studenten die kwamen waren zoals eerder al aangetoond fascinerend laat. Uit mijn groepje was er geloof ik niemand. Op zich wel jammer, maar verder niet heel erg. We hebben rond het stadion gelopen, waar ik zondag dus nog naar de voetbal wedstrijd was. Wat opviel in dit eerste deel van de wandeling was de open ruimte waar niets was, behalve asfalt en beton.
Om het stadion heen zijn enkele andere sport aangelegenheden te vinden, namelijk een olympisch stadion en een zwembad. Wat leuk was om te zien is dat veel mensen gebruik maken van de hardloopbaan om het stadion heen. Deze bestaat uit het eerder genoemde asfalt en is zo kaal als iets maar kan zijn. Toch gebruiken vele mensen deze baan. Om snel te wandelen of om simpelweg enkele kilometers te rennen. Ook het zwembad en het olympische stadion worden veel gebruikt. De ruimte ertussen is echter kaal. De enkele rek- en-trek voorzieningen die op een hoek staan (in de brandende zon) zijn vervallen. Een groot, hoog hek siert het stadion zelf.

We hebben daarna het rondje afgemaakt langs een andere vestiging van de universiteit en een gedeelte van mangeira (de favela). Veel Braziliaanse studenten waren erg ongerust over de vraag of we de favela in zouden gaan of niet. Veel zeiden zelfs niet mee te willen als we er in zouden mogen. Het bleek uiteindelijk dat ze onze groep te groot vonden (40 man) en dat ons verzoek om binnen te treden dus is afgewezen. We hebben wel de beroemde Mangeira samba school bezocht (hiernaast) en er zijn nummers uitgewisseld voor een toekomstige afspraak.

Na de favela zijn we langs een hele drukke weg naar de dierentuin gelopen, die daar bleek te zijn. Deze grenst aan het enorme park waar ook het keizerlijke zomerhuis staat dat nog stamt uit de 17de of 18de eeuw. Dit park is mooi, groen en opvallend leeg. Niemand schijnt van dit park gebruik te maken. Op zich niet zo heel vreemd als je hoort dat de dichtstbijzijnde eetgelegenheid een half uur lopen van het park is. Zelfs een eenvoudig flesje water is niet te vinden in dit park. Tenzij je naar de dierentuin gaat. Daar kan het dan weer wel.
Wat dit park mist is het blauwe theehuis. Of tenminste iets in deze richting. Dit schijnt echter een onmogelijke droom te zijn hoor ik later. Het park is beschermd en het meest simpele gebouwtje mag hier niet gebouwd worden.

Na de wandeling door het park hebben we uur half uur gelopen om bij een restaurant te komen. Hier hebben we gegeten. Na het eten waren de jongens al weg voor ik betaald had dus ben ik samen met Friso en Bert per taxi naar huis gegaan. Toen kwamen we zomaar op een plaats die de docenten herkenden als een oude staalfabriek die nu gerenoveerd wordt als kantoor en recreatie ruimte. We zijn hier naar binnen gegaan en hebben meteen een rondleiding gekregen door het gebouw. Zeer mooi, al zeg ik het zelf.

Maracana

Afgelopen zondag heb ik voor het eerst in mijn leven een voetbal wedstrijd meegemaakt. En dat ik het grootste stadion van de wereld (tenminste, dat was het een aantal jaar terug) Maracana.

Flamengo was onze club, en deze speelde tegen Vasco. Ik vond de spelers redelijk sportief spelen, maar toch zijn er vijf spelers het veld afgestuurd met een rode kaart. Dit schijnt vaker voor te komen in Brazilië.

Bijna alle jongens van het team D&BB (Design and Build Brasil) hadden een Flamengo shirt gekocht, en zelf had ik heel sportief een jurkje geleend van mijn huisgenoot/huiseigenares in de kleuren van het team. De sfeer van in het stadion was werkelijk wonderbaarlijk. Het is vreemd heerlijk te zien hoe mensen op kunnen gaan in een spelletje voetbal.

De wedstrijd is helaas gewonnen door Vasco, met 2-0. de meeste mensen van Flamengo waren daarom nogal teleurgesteld en hier en daar zijn enkele kleine vechtpartijen uitgebroken. Niet echt beangstigend, maar toch is tijdens een van deze opstootjes Friso's camera gejat (Friso is een van de docenten). Na de wedstrijd hebben de jongens wel allemaal hun shirt uitgedaan, op aanraden van Isabella's vader, die ons, samen met zijn dochter, als Braziliaanse ons door de stad loodst.

Maandag hebben we de eerste dag gehad op de universiteit. We moesten om 8.30 daar zijn, maar gezien we pas om 7 uur ontbijt kregen konden we pas om 7.30 weg en waren we er pas om 8.50 uur. Met de metro en de bus was het langer dan we hadden gedacht. Opvallend hierbij is het tijdsbesef van een land als Brazilië. Wij waren weliswaar 20 minuten te laat, een half uur na onze binnenkomst druppelde er nog steeds Braziliaanse studenten binnen en uiteindelijk begonnen we om 10.00 uur.

Als vier van de docenten zijn voorgesteld, voornamelijk in het Braziliaans, zijn er bij voorbaat twee docenten die in het Engels vertellen dat ze geen Engels gaan praten. Ik vroeg me nog even af waarom, maar gezien hun leeftijd spreken ze misschien niet goed Engels. We hadden in ieder geval Daniella, die alles vertaalde, maar ondertussen lachte de zaal en snapten wij er niks van.

Op een gegeven moment werd er na veel overleg in het Portugees uiteindelijk toch naar het Engels overgeschakeld. Kennelijk spreken de docenten de taal dus toch.

Verder was de dag een vreemde bedoeling. De presentaties waren best leerzaam, maar op een niveau dat wij allang voorbij zijn. De meeste studenten hebben geen flauw benul van wat er in favelas gebeurt en de discussie die hierbij gevoerd werd ging meer over de eventuele bekwaamheid van de mensen in favelas ("die mensen weten helemaal niet wat de toekomst is") en over de problemen in favelas, waarbij de studenten en docenten beelden schetsten van de favela die ik niet deel. Ook was het ongehoord dat wij de favelas in geweest waren en wilden ze ons niet geloven toen wij zeiden dat we met de bewoners vaan Cruzeiro gepraat hadden en ongeveer weten wat hun wensen zijn.

Ik ben ingedeeld in een groepje met een Duitse jongen, een Italiaans meisje en een Braziliaanse jongen. Ze zijn allemaal erg aardig, en zeer gemotiveerd, ik weet alleen niet helemaal wat ik met ze aan moet. Het eerste dat ze bedacht hebben is dat ze een maquette gaan maken van het gebied (die er al is) en dat ze tijdens dit proces wel gaan bedenken wat ze uiteindelijk met de buurt willen. Niet helemaal mijn aanpak, maar ik kijk nog wel even hoe ik ze overtuig van mijn kwaliteiten en mening over dit hele project.

Zaterdag zijn we trouwens het centrum in geweest. Een mooie wandeling met de meest vreemde gebouw combinaties. Zoals hiernaast is te zien.

Shangri-la

Ik slaap elke nacht met het geluid van regen. het is eigenlijk best rustgevend. Niet dat het elke nacht regent, helemaal niet zelfs. Ik heb een ventilator aan het plafond hangen die het geluid van regen maakt.

Mijn kamer is niet al te netjes, maar ik leef natuurlijk vanuit een tas. Dat is ook niet al te makkelijk.

Vrijdag zijn we heel vroeg aan de dag begonnen. om 8 uur zaten we in de metro op weg naar een zelfbouw-project. Dit project is een initiatief van de mensen in de sloppenwijk zelf. Ze wilden betere huizen. Deze mensen hebben een groep ontwikkeld en zijn samen naar een hulp organisatie gegaan, Bento Rubiao. Deze organisatie help mensen in sloppenwijken met advies en de hulp van gespecialiseerde mensen. Voor dit project heeft een architect een aantal ontwerpen gemaakt waaruit de bewoners konden kiezen. Deze ontwerpen geheel naar de bouwnormen, maar ook makkelijk te bouwen. De bewoners hebben een van de ontwerpen uitgekozen en zijn daarna begonnen aan de bouw.

Dit bouwen gebeurt door de bewoners zelf, in het weekend. Naast het harde werken aan het project moet er namelijk gewoon geld verdient worden, kinderen moeten gevoed worden, het leven gaat gewoon door.
De bouw van een project als dit gaat als volgt. Er wordt eerst een huisje gebouwd op een open stuk land. dan worden er een of twee families aangewezen die in dit huis mogen wonen. Als deze families weg zijn uit hun huis worden hun huizen gesloopt. Op de plaats van deze huizen wordt dan een begin gemaakt met het project. De eerste officiele huizen worden gemaakt.
Zoals te zien is op de foto zijn dit twee huizen boven elkaar, dus kunnen er als het af is twee families in wonen. Als deze families zijn ingetrokken in hun nieuwe huis trekken de volgende mensen in in het huisje bestemd voor onderdak tijdens de bouw.
Gezien het meestal een familie is die tijdens de bouw in het huisje woont en er twee families tegelijk het nieuwe huis kunnen betrekken gaat de bouw van de huizen steeds sneller en grootschaliger. Toch hebben alle mensen bij elkaar nog 4 jaar nodig om alle huizen te bouwen.
Na het bouwen van deze huizen is het project nog niet klaar. vele dingen moeten nog worden afgedwongen van de overheid. Zoals legaal water en licht. En riolering.
De mensen wonen nu in deze kleine gemeenschappen binnen de grotere favela. Ze hebben hun eigen regels en manieren om alle huizen te onderhouden, die trouwens gemeenschappelijk eigendom zijn.
Er moet nog veel gedaan worden voor iedereen hier een goed huis heeft, als dit streven ooit lukt. maar initiatieven als deze zijn een goed begin.

favela's

19 maart, 22.40

We zijn meteen de favela's ingedoken. Eerst woensdag Rocinha en daarna vandaag Terra Encatara en Cruzeiro.

Rocinha

Rocinha is een van de oudste favela's van de stad. Het is bijna een stad op zich te noemen. We zijn hier binnen gelopen (met een gids) en hebben na een bezoek aan het buurtcentrum, waar we een boeiende presentatie kregen over de plannen van verbetering voor de wijk, een wandeling gemaakt door een netwerk van zijstraten.

Rocinha heeft een belangrijke hoofdstraat, waar auto's en bussen reiden, die door de buurt heen loopt. De enkele zijstraten die door de bewoners ook straten genoemd worden zijn op enkele stukken niet meer dan 70 cm breed. Deze straten zijn nooit breder dan 1,5 meter.

De straat die we volgen is eerst een soort winkelstraat, maar al snel verdwijnt hij onder de huizen en moeten we goed uitkijken waar we lopen. De weinige pijpleiding die er ligt steekt op vele plaatsen uit het beton en overal is duidelijk hoe slecht de constructie van de huizen voldoet aan onze voorschriften. We kunnen helaas niet al te veel foto's maken, dus helaas kan ik niet veel van deze ervaringen met jullie delen.

Het straatje loop al snel stijl omhoog en tussen de huizen door krijgen we een beetje van het uitzicht mee. Het is heel dubbel. De mensen in dit gedeelte van de stad zijn heel erg arm, hebben huizen die uit elkaar vallen, maar hebben wel het mooiste uitzicht dat er bestaat. Boven op de berg, waar een klein sportveld is mogen we van het uitzicht enkele foto's maken.

Klik even op de foto voor een mooie weergave.

Terra Encatara

Terra Encatara is een nieuwe favela die pas 5 jaar bestaat. Wat bij deze favela goed zichtbaar is, is de duidelijke structuur van de favela. In tegenstelling tot de andere favela's is bij de bouw van Terra Encatara begonnen met het uitzetten van kavels. Deze kavels zijn eerst goed verdeelt onder de familie's en daarna is begonnen met de bouw. Ook werd er voordurend toezicht gehouden op de bouw door mensen die ervaring hebben met problemen in favela's. Zo werd meteen het probleem van water aangepakt door de mensen te overtuigen van het belang van hoge ingangen. In de meeste favela's lopen de huizen onder bij hevige regenval. Bij verhoogde ingangen is dit geen probleem meer.

Gezien deze favela nog redelijk nieuw was en we bovendien onder toeziend oog van Nanko, een Nederlander die al 22 jaar projecten opstart in verschillende favela's in Rio, konden we in deze favela enkele foto's maken. Op het terein waar deze favela is gebouwd was vroeger een staalfabriek. Een gedeelte van de constructie van dit gebied staat nog steeds overeind. De hutjes zijn soms letterlijk tegen deze constructie aangebouwd. De mensen in deze favela zijn als het even kan nog armer dan de mensen in Rocinha. Veelal omdat ze net begonnen zijn aan hun huis en gemeenschap. Toch heeft deze nieuwe wijk nu al enkele voordelen op de rest. Zoals georganiseerde en betaalde stroom.

een mogelijk voetbalveld, nu vuilnisveld en wei
Bert maakt foto's

De oude constructie met de nieuwe bebouwing

Cruzeiro

De laatste favela waar we geweest zijn is Cruzeiro. Deze favela is de meest beruchte van allemaal. Een aantal jaar geleden is in deze wijk een journalist die stiekem gefilmd heeft in stukjes gehakt en verbrand. een van de redenen waarom we van deze favela niet een foto hebben.

Een aantal goede projecten, om het imago van de wijk te verbeteren, zijn al in gang gezet. Een van deze projecten is de schildering van twee Nederlandse kunstschilders die een trap geschilderd hebben. Het klinkt misschien simpel, maar ze zijn er 8 maanden mee bezig geweest en het resultaat is verbluffend. voor meer informatie over dit project kunnen jullie kijken op: http://www.favelapainting.com/
In Cruzeiro zijn we weer opgevangen in het buurt centrum, waar we met twee leden van de buurtcommissie gepraat hebben over de behoeften van een favela, de mogelijkheden en de valkuilen of moeilijkheden. Uiteindelijk bleek dat ze het liefst hebben dat we in hun buurt iets gaan ontwerpen. Ze kwamen meteen meet een stuk grond dat recentelijk (een jaar geleden) is verschoven en waarvan de huizen zijn verzakt en afgebroken. Eigenlijk zouden we dit gaan doen in de favela Mangeira, maar gezien we in deze favela nog geen stuk grond hebben, noch de connecties, noch contact presonen die ons kunnen voorstellen, noch enig anders iets, hebben we met elkaar besloten het aanbod aan te nemen. De enige maar is dat dit besluit nog moet worden bevestigd door Friso ten Holt, de hoofdbegeleider van het Design and Builld Brasil project.

We hebben in elke favela in ieder geval weer iets geleerd over hoe de mensen leven en hoe ze overleven. Dit inzicht is van groot belang als je voor een groep mensen iets moet ontwerpen en bouwen. Zonder inzicht is een constructeur/architect/bouwkundige helemaal niets.

In Rio

18 maart, 9.00

Gisteravond plaatselijke tijd 7 uur aangekomen in het hostel. Dit is 11 uur Nederlandse tijd. De meeste waren wel moe, ik begon aan het eind van de avond na het eten pas in te kakken.
Ik slaap bij de dochter van de eigenares van het hostel, een paar huizen verderop in de straat. Dit niet omdat het hostel vol is, maar omdat ik als enige meisje van de groep misschien liever niet bij de jongens op de kamer wil.
De kamer waarin ik verblijf is klein, maar schoon en het matras is prima. Ik ontbijt wel in he hostel bij de jongens, wat betekend dat ik een stukje moet lopen voor het eten, maar ik heb gewoon bijna een privé badkamer.
Het uit eten gaan is trouwens ook een grappig verhaal nog. Je hebt bij veel restaurants de keuze: onbeperkt eten van de hapjes die worden langs gebracht voor 17 reais, of eten per gewicht. Dan kies je zelf wat je wilt eten en wordt het gewicht van je bord berekend en betaal je daarvoor.


Maandag avond moest ik om 5 uur op Schiphol zijn. Mark was zo lief om me weg te brengen. We moesten om even voor 6 het vliegtuig in en vlogen om half 7. Ik geloof dat iedereen die eerste vlucht heeft geslapen.

Het is mijn opgevallen tijdens de reis dat het meeste vliegtuig voedsel er vreselijk plakkerig uitziet, maar soms best wel mee valt. de sla was in elk geval vers. En dat mijn broodje ham/kaas samengesmolten was met mijn kokos cakeje, viel ook nog te overzien.

Het was alleen ook wel weer overduidelijk hoe moeilijk vegetariërs het hebben. Het eerste broodje wat we kregen was dus ham/kaas, bij het tweede menu was er de keus uit vis of vlees, en het laatste broodje was een soort tosti, weer met ham. En ook de bij gerechten waren vaa met vlees, zoals kippenmouse (?). Ik stond er ook even van te kijken, maar was nog best te eten.

Ik ga zo beginnen met een bezoek aan de eerste favela, waarna we nog wat gaan rondkijken in de stad, dus ik ben benieuwd.

voorbereidingen

De eerste stap is gezet, mijn blog is gemaakt. De laatste inenting gehad, tas bijna ingepakt, nog snel een reisverzekering zoeken en dan vlieg ik volgende week dinsdag naar Rio.

nog even de laatste dingen en dan ben ik er klaar voor.