Jungle tocht

Na een rustige zaterdag in het hostel hebben we zondag met de hele groep een toch gemaakt door de jungle. We hebben 14 kilometer gelopen door het centrum van Rio de Janeiro. Een erg groen centrum. We zijn langs een waterval gelopen en hebben een prachtig uitzicht over de stad beleefd.

De jungle was heel mooi. Wild en puur. Ik zet hieronder meer foto's. Dan kan iedereen het voor zichzelf bekijken.

Ideeën en presenteren

Vrijdag hebben we onze presentatie gehad. De ideeën die we hadden zijn hierin helaas niet goed tot uiting gekomen. Hier hadden we echter wel enkele redenen voor.

Woensdag hebben we dus met z'n allen nagedacht en ideeën verzamelt, de groep bleek echter opeens uitgebreid te zijn met twee niet-engels-sprekende Braziliaanse meisjes. Dat had ik geloof ik nog niet verteld. Dit compliceerde de dag enigszins, maar dit was verder niet erg. We hebben veel gediscussieerd en enkele dingen op papier gezet.

Donderdag was er niemand. Ik heb erg mijn best gedaan om iets van de dag te maken, ik heb een stedenbouwkundig ontwerp gemaakt (als constructeur zijnde) maar toch is er deze dag niet erg veel terecht gekomen van maquette bouwen of een ander echt productief iets. Om een uur of 3 kwamen enkele groepsgenoten binnen, iets over een verkeerde bus genomen. Ze wilden toen nog heel hard aan de slag gaan, maar ik had er geen zin meer in en ben naar huis gegaan onder de indruk dat ze verder zouden gaan bouwen aan de maquette.

Vrijdag bleek dit niet het geval. Ze hadden mijn ontwerp verandert, nieuwe tekeningen er overheen gemaakt en waren nog meer in discussie gegaan. we hadden dus geen maquette en konden het de hele ochtend nog steeds niet eens worden over een ontwerp. De twee jongens gingen maar door over gekromde lijnen of rechte lijnen voor het ontwerp. Uiteindelijk hebben we snel even wat uitgesneden en drie tekeningen gemaakt die we gepresenteerd hebben. De docenten waren niet echt enthousiast, maar ach. Volgende keer beter.

De universiteit en het plan gebied

De universiteit is een verhaal apart. De workshop is bedoelt als een verbreding in het onderzoek van het project gebied. Een klein probleem is dat de studenten in Rio op het niveau zijn waar wij 5 weken geleden waren. Ze lopen dus op ons achter. We hebben meteen maandag avond overlegd hoe we hiermee omgaan. We hebben besloten hen te laten zien wat wij allemaal al onderzocht hebben en hebben afgesproken om een stapje terug te nemen in het ontwerp project, maar wel de groep waar we in zitten een beetje te pushen in de voor ons juiste richting.

Ik ben dus ingedeeld met een Duitse jongen, een Italiaans meisje en een Portugese jongen. Eerst was het team van plan om gewoon aan de maquette te beginnen en verder niks nieuws te bedenken. Ik heb ze woensdag echter als eerste na onze presentatie overladen met mijn ideeën voor het gebied en meteen kwam er een stroom van plannen op gang.

Eerst nog even terug naar dinsdag. Dinsdag hebben we het plan gebied bezocht. De Braziliaanse studenten die kwamen waren zoals eerder al aangetoond fascinerend laat. Uit mijn groepje was er geloof ik niemand. Op zich wel jammer, maar verder niet heel erg. We hebben rond het stadion gelopen, waar ik zondag dus nog naar de voetbal wedstrijd was. Wat opviel in dit eerste deel van de wandeling was de open ruimte waar niets was, behalve asfalt en beton.
Om het stadion heen zijn enkele andere sport aangelegenheden te vinden, namelijk een olympisch stadion en een zwembad. Wat leuk was om te zien is dat veel mensen gebruik maken van de hardloopbaan om het stadion heen. Deze bestaat uit het eerder genoemde asfalt en is zo kaal als iets maar kan zijn. Toch gebruiken vele mensen deze baan. Om snel te wandelen of om simpelweg enkele kilometers te rennen. Ook het zwembad en het olympische stadion worden veel gebruikt. De ruimte ertussen is echter kaal. De enkele rek- en-trek voorzieningen die op een hoek staan (in de brandende zon) zijn vervallen. Een groot, hoog hek siert het stadion zelf.

We hebben daarna het rondje afgemaakt langs een andere vestiging van de universiteit en een gedeelte van mangeira (de favela). Veel Braziliaanse studenten waren erg ongerust over de vraag of we de favela in zouden gaan of niet. Veel zeiden zelfs niet mee te willen als we er in zouden mogen. Het bleek uiteindelijk dat ze onze groep te groot vonden (40 man) en dat ons verzoek om binnen te treden dus is afgewezen. We hebben wel de beroemde Mangeira samba school bezocht (hiernaast) en er zijn nummers uitgewisseld voor een toekomstige afspraak.

Na de favela zijn we langs een hele drukke weg naar de dierentuin gelopen, die daar bleek te zijn. Deze grenst aan het enorme park waar ook het keizerlijke zomerhuis staat dat nog stamt uit de 17de of 18de eeuw. Dit park is mooi, groen en opvallend leeg. Niemand schijnt van dit park gebruik te maken. Op zich niet zo heel vreemd als je hoort dat de dichtstbijzijnde eetgelegenheid een half uur lopen van het park is. Zelfs een eenvoudig flesje water is niet te vinden in dit park. Tenzij je naar de dierentuin gaat. Daar kan het dan weer wel.
Wat dit park mist is het blauwe theehuis. Of tenminste iets in deze richting. Dit schijnt echter een onmogelijke droom te zijn hoor ik later. Het park is beschermd en het meest simpele gebouwtje mag hier niet gebouwd worden.

Na de wandeling door het park hebben we uur half uur gelopen om bij een restaurant te komen. Hier hebben we gegeten. Na het eten waren de jongens al weg voor ik betaald had dus ben ik samen met Friso en Bert per taxi naar huis gegaan. Toen kwamen we zomaar op een plaats die de docenten herkenden als een oude staalfabriek die nu gerenoveerd wordt als kantoor en recreatie ruimte. We zijn hier naar binnen gegaan en hebben meteen een rondleiding gekregen door het gebouw. Zeer mooi, al zeg ik het zelf.

Maracana

Afgelopen zondag heb ik voor het eerst in mijn leven een voetbal wedstrijd meegemaakt. En dat ik het grootste stadion van de wereld (tenminste, dat was het een aantal jaar terug) Maracana.

Flamengo was onze club, en deze speelde tegen Vasco. Ik vond de spelers redelijk sportief spelen, maar toch zijn er vijf spelers het veld afgestuurd met een rode kaart. Dit schijnt vaker voor te komen in Brazilië.

Bijna alle jongens van het team D&BB (Design and Build Brasil) hadden een Flamengo shirt gekocht, en zelf had ik heel sportief een jurkje geleend van mijn huisgenoot/huiseigenares in de kleuren van het team. De sfeer van in het stadion was werkelijk wonderbaarlijk. Het is vreemd heerlijk te zien hoe mensen op kunnen gaan in een spelletje voetbal.

De wedstrijd is helaas gewonnen door Vasco, met 2-0. de meeste mensen van Flamengo waren daarom nogal teleurgesteld en hier en daar zijn enkele kleine vechtpartijen uitgebroken. Niet echt beangstigend, maar toch is tijdens een van deze opstootjes Friso's camera gejat (Friso is een van de docenten). Na de wedstrijd hebben de jongens wel allemaal hun shirt uitgedaan, op aanraden van Isabella's vader, die ons, samen met zijn dochter, als Braziliaanse ons door de stad loodst.

Maandag hebben we de eerste dag gehad op de universiteit. We moesten om 8.30 daar zijn, maar gezien we pas om 7 uur ontbijt kregen konden we pas om 7.30 weg en waren we er pas om 8.50 uur. Met de metro en de bus was het langer dan we hadden gedacht. Opvallend hierbij is het tijdsbesef van een land als Brazilië. Wij waren weliswaar 20 minuten te laat, een half uur na onze binnenkomst druppelde er nog steeds Braziliaanse studenten binnen en uiteindelijk begonnen we om 10.00 uur.

Als vier van de docenten zijn voorgesteld, voornamelijk in het Braziliaans, zijn er bij voorbaat twee docenten die in het Engels vertellen dat ze geen Engels gaan praten. Ik vroeg me nog even af waarom, maar gezien hun leeftijd spreken ze misschien niet goed Engels. We hadden in ieder geval Daniella, die alles vertaalde, maar ondertussen lachte de zaal en snapten wij er niks van.

Op een gegeven moment werd er na veel overleg in het Portugees uiteindelijk toch naar het Engels overgeschakeld. Kennelijk spreken de docenten de taal dus toch.

Verder was de dag een vreemde bedoeling. De presentaties waren best leerzaam, maar op een niveau dat wij allang voorbij zijn. De meeste studenten hebben geen flauw benul van wat er in favelas gebeurt en de discussie die hierbij gevoerd werd ging meer over de eventuele bekwaamheid van de mensen in favelas ("die mensen weten helemaal niet wat de toekomst is") en over de problemen in favelas, waarbij de studenten en docenten beelden schetsten van de favela die ik niet deel. Ook was het ongehoord dat wij de favelas in geweest waren en wilden ze ons niet geloven toen wij zeiden dat we met de bewoners vaan Cruzeiro gepraat hadden en ongeveer weten wat hun wensen zijn.

Ik ben ingedeeld in een groepje met een Duitse jongen, een Italiaans meisje en een Braziliaanse jongen. Ze zijn allemaal erg aardig, en zeer gemotiveerd, ik weet alleen niet helemaal wat ik met ze aan moet. Het eerste dat ze bedacht hebben is dat ze een maquette gaan maken van het gebied (die er al is) en dat ze tijdens dit proces wel gaan bedenken wat ze uiteindelijk met de buurt willen. Niet helemaal mijn aanpak, maar ik kijk nog wel even hoe ik ze overtuig van mijn kwaliteiten en mening over dit hele project.

Zaterdag zijn we trouwens het centrum in geweest. Een mooie wandeling met de meest vreemde gebouw combinaties. Zoals hiernaast is te zien.

Shangri-la

Ik slaap elke nacht met het geluid van regen. het is eigenlijk best rustgevend. Niet dat het elke nacht regent, helemaal niet zelfs. Ik heb een ventilator aan het plafond hangen die het geluid van regen maakt.

Mijn kamer is niet al te netjes, maar ik leef natuurlijk vanuit een tas. Dat is ook niet al te makkelijk.

Vrijdag zijn we heel vroeg aan de dag begonnen. om 8 uur zaten we in de metro op weg naar een zelfbouw-project. Dit project is een initiatief van de mensen in de sloppenwijk zelf. Ze wilden betere huizen. Deze mensen hebben een groep ontwikkeld en zijn samen naar een hulp organisatie gegaan, Bento Rubiao. Deze organisatie help mensen in sloppenwijken met advies en de hulp van gespecialiseerde mensen. Voor dit project heeft een architect een aantal ontwerpen gemaakt waaruit de bewoners konden kiezen. Deze ontwerpen geheel naar de bouwnormen, maar ook makkelijk te bouwen. De bewoners hebben een van de ontwerpen uitgekozen en zijn daarna begonnen aan de bouw.

Dit bouwen gebeurt door de bewoners zelf, in het weekend. Naast het harde werken aan het project moet er namelijk gewoon geld verdient worden, kinderen moeten gevoed worden, het leven gaat gewoon door.
De bouw van een project als dit gaat als volgt. Er wordt eerst een huisje gebouwd op een open stuk land. dan worden er een of twee families aangewezen die in dit huis mogen wonen. Als deze families weg zijn uit hun huis worden hun huizen gesloopt. Op de plaats van deze huizen wordt dan een begin gemaakt met het project. De eerste officiele huizen worden gemaakt.
Zoals te zien is op de foto zijn dit twee huizen boven elkaar, dus kunnen er als het af is twee families in wonen. Als deze families zijn ingetrokken in hun nieuwe huis trekken de volgende mensen in in het huisje bestemd voor onderdak tijdens de bouw.
Gezien het meestal een familie is die tijdens de bouw in het huisje woont en er twee families tegelijk het nieuwe huis kunnen betrekken gaat de bouw van de huizen steeds sneller en grootschaliger. Toch hebben alle mensen bij elkaar nog 4 jaar nodig om alle huizen te bouwen.
Na het bouwen van deze huizen is het project nog niet klaar. vele dingen moeten nog worden afgedwongen van de overheid. Zoals legaal water en licht. En riolering.
De mensen wonen nu in deze kleine gemeenschappen binnen de grotere favela. Ze hebben hun eigen regels en manieren om alle huizen te onderhouden, die trouwens gemeenschappelijk eigendom zijn.
Er moet nog veel gedaan worden voor iedereen hier een goed huis heeft, als dit streven ooit lukt. maar initiatieven als deze zijn een goed begin.

favela's

19 maart, 22.40

We zijn meteen de favela's ingedoken. Eerst woensdag Rocinha en daarna vandaag Terra Encatara en Cruzeiro.

Rocinha

Rocinha is een van de oudste favela's van de stad. Het is bijna een stad op zich te noemen. We zijn hier binnen gelopen (met een gids) en hebben na een bezoek aan het buurtcentrum, waar we een boeiende presentatie kregen over de plannen van verbetering voor de wijk, een wandeling gemaakt door een netwerk van zijstraten.

Rocinha heeft een belangrijke hoofdstraat, waar auto's en bussen reiden, die door de buurt heen loopt. De enkele zijstraten die door de bewoners ook straten genoemd worden zijn op enkele stukken niet meer dan 70 cm breed. Deze straten zijn nooit breder dan 1,5 meter.

De straat die we volgen is eerst een soort winkelstraat, maar al snel verdwijnt hij onder de huizen en moeten we goed uitkijken waar we lopen. De weinige pijpleiding die er ligt steekt op vele plaatsen uit het beton en overal is duidelijk hoe slecht de constructie van de huizen voldoet aan onze voorschriften. We kunnen helaas niet al te veel foto's maken, dus helaas kan ik niet veel van deze ervaringen met jullie delen.

Het straatje loop al snel stijl omhoog en tussen de huizen door krijgen we een beetje van het uitzicht mee. Het is heel dubbel. De mensen in dit gedeelte van de stad zijn heel erg arm, hebben huizen die uit elkaar vallen, maar hebben wel het mooiste uitzicht dat er bestaat. Boven op de berg, waar een klein sportveld is mogen we van het uitzicht enkele foto's maken.

Klik even op de foto voor een mooie weergave.

Terra Encatara

Terra Encatara is een nieuwe favela die pas 5 jaar bestaat. Wat bij deze favela goed zichtbaar is, is de duidelijke structuur van de favela. In tegenstelling tot de andere favela's is bij de bouw van Terra Encatara begonnen met het uitzetten van kavels. Deze kavels zijn eerst goed verdeelt onder de familie's en daarna is begonnen met de bouw. Ook werd er voordurend toezicht gehouden op de bouw door mensen die ervaring hebben met problemen in favela's. Zo werd meteen het probleem van water aangepakt door de mensen te overtuigen van het belang van hoge ingangen. In de meeste favela's lopen de huizen onder bij hevige regenval. Bij verhoogde ingangen is dit geen probleem meer.

Gezien deze favela nog redelijk nieuw was en we bovendien onder toeziend oog van Nanko, een Nederlander die al 22 jaar projecten opstart in verschillende favela's in Rio, konden we in deze favela enkele foto's maken. Op het terein waar deze favela is gebouwd was vroeger een staalfabriek. Een gedeelte van de constructie van dit gebied staat nog steeds overeind. De hutjes zijn soms letterlijk tegen deze constructie aangebouwd. De mensen in deze favela zijn als het even kan nog armer dan de mensen in Rocinha. Veelal omdat ze net begonnen zijn aan hun huis en gemeenschap. Toch heeft deze nieuwe wijk nu al enkele voordelen op de rest. Zoals georganiseerde en betaalde stroom.

een mogelijk voetbalveld, nu vuilnisveld en wei
Bert maakt foto's

De oude constructie met de nieuwe bebouwing

Cruzeiro

De laatste favela waar we geweest zijn is Cruzeiro. Deze favela is de meest beruchte van allemaal. Een aantal jaar geleden is in deze wijk een journalist die stiekem gefilmd heeft in stukjes gehakt en verbrand. een van de redenen waarom we van deze favela niet een foto hebben.

Een aantal goede projecten, om het imago van de wijk te verbeteren, zijn al in gang gezet. Een van deze projecten is de schildering van twee Nederlandse kunstschilders die een trap geschilderd hebben. Het klinkt misschien simpel, maar ze zijn er 8 maanden mee bezig geweest en het resultaat is verbluffend. voor meer informatie over dit project kunnen jullie kijken op: http://www.favelapainting.com/
In Cruzeiro zijn we weer opgevangen in het buurt centrum, waar we met twee leden van de buurtcommissie gepraat hebben over de behoeften van een favela, de mogelijkheden en de valkuilen of moeilijkheden. Uiteindelijk bleek dat ze het liefst hebben dat we in hun buurt iets gaan ontwerpen. Ze kwamen meteen meet een stuk grond dat recentelijk (een jaar geleden) is verschoven en waarvan de huizen zijn verzakt en afgebroken. Eigenlijk zouden we dit gaan doen in de favela Mangeira, maar gezien we in deze favela nog geen stuk grond hebben, noch de connecties, noch contact presonen die ons kunnen voorstellen, noch enig anders iets, hebben we met elkaar besloten het aanbod aan te nemen. De enige maar is dat dit besluit nog moet worden bevestigd door Friso ten Holt, de hoofdbegeleider van het Design and Builld Brasil project.

We hebben in elke favela in ieder geval weer iets geleerd over hoe de mensen leven en hoe ze overleven. Dit inzicht is van groot belang als je voor een groep mensen iets moet ontwerpen en bouwen. Zonder inzicht is een constructeur/architect/bouwkundige helemaal niets.

In Rio

18 maart, 9.00

Gisteravond plaatselijke tijd 7 uur aangekomen in het hostel. Dit is 11 uur Nederlandse tijd. De meeste waren wel moe, ik begon aan het eind van de avond na het eten pas in te kakken.
Ik slaap bij de dochter van de eigenares van het hostel, een paar huizen verderop in de straat. Dit niet omdat het hostel vol is, maar omdat ik als enige meisje van de groep misschien liever niet bij de jongens op de kamer wil.
De kamer waarin ik verblijf is klein, maar schoon en het matras is prima. Ik ontbijt wel in he hostel bij de jongens, wat betekend dat ik een stukje moet lopen voor het eten, maar ik heb gewoon bijna een privé badkamer.
Het uit eten gaan is trouwens ook een grappig verhaal nog. Je hebt bij veel restaurants de keuze: onbeperkt eten van de hapjes die worden langs gebracht voor 17 reais, of eten per gewicht. Dan kies je zelf wat je wilt eten en wordt het gewicht van je bord berekend en betaal je daarvoor.


Maandag avond moest ik om 5 uur op Schiphol zijn. Mark was zo lief om me weg te brengen. We moesten om even voor 6 het vliegtuig in en vlogen om half 7. Ik geloof dat iedereen die eerste vlucht heeft geslapen.

Het is mijn opgevallen tijdens de reis dat het meeste vliegtuig voedsel er vreselijk plakkerig uitziet, maar soms best wel mee valt. de sla was in elk geval vers. En dat mijn broodje ham/kaas samengesmolten was met mijn kokos cakeje, viel ook nog te overzien.

Het was alleen ook wel weer overduidelijk hoe moeilijk vegetariërs het hebben. Het eerste broodje wat we kregen was dus ham/kaas, bij het tweede menu was er de keus uit vis of vlees, en het laatste broodje was een soort tosti, weer met ham. En ook de bij gerechten waren vaa met vlees, zoals kippenmouse (?). Ik stond er ook even van te kijken, maar was nog best te eten.

Ik ga zo beginnen met een bezoek aan de eerste favela, waarna we nog wat gaan rondkijken in de stad, dus ik ben benieuwd.